Paschen

Paschen (Klatschen) im Volkstanz

Zurück Nach oben Weiter

Paschen bedeutet rhythmisch in die Hände klatschen. Die Handflächen werden steif gehalten und kurz und hart aneinander geschlagen, so dass ein heller, lauter, sehr rhythmischer  Klang entsteht.

Gepascht wird im ganzen Alpenland zum Landlertanz. Im Salzkammergut hat sich das Paschen zu großer Kunstfertigkeit entwickelt. Üblicherweise treten bei gewissen Tänzen die Tänzer zur Mitte und singen ein Gstanzl, anschließend paschen sie. Aber auch außerhalb der Tanzunterhaltung wird gepascht, wenn gesungen wird und ein Instrument eine Steirer- oder Landlermelodie aufspielt. Beim Tanz paschen ausschließlich die Burschen, im Gasthaus oder sonstigen Geselligkeiten paschen auch die Mädchen.

Der (oder die) Vorpascher klatscht den Grundrhythmus, der Zuahipascher klatscht die Synkopen dazwischen, Sechsterer drittern, sie klatschen meist synkopierend, insgesamt alle sechs Achteln des Dreiertaktes. Im Zweiertakt heißt dies manchmal auch Achterer, da der Zweiertakt aus acht Sechzehnteln besteht.

Gepascht wird im Salzkammergut immer anschließend an ein gesungenes Gstanzl, üblicherweise durch 8 Takte, meist drei mal hintereinand.
Ruft der Vortänzer "Hüah", so wird weitere 8 Takte, also doppelt so lange gepascht.
Ruft der Vortänzer dagegen "Hohl", so wird zuerst 8 Takte mit gewölbten Handflächen gepascht, so dass ein dumpfer  Klang entsteht. Dann folgen wieder 8 Takte "hell", also mit flachen Händen, möglichst laut.

Dann wird der Tanz wieder fortgesetzt.

Wollen Sie diese Art  Paschen erlernen, vom Salzburger Volksliedwerk gibt es im Oktober 2008 in Abersee ein Seminar "Buama, steht's zam in Kroas", bei dem auch Paschen unterrichtet wird.

In Wikipedia gibt es beim Stichwort Gstanzl ein Kapitel über das Paschen mit einigen interessanten Beiträgen.

Anschließend versuche ich, einige Paschvarianten darzustellen:

bullet

Steyrischer (Steirer)

bullet

Waldhansl

bullet

Landler Pasch mit einem Sechsterer (Achterer)

bullet

Ischler Landler (Bad Ischl) bzw. Aberseer Landler (Zinkenbach am Abersee)

bullet

Aberseer Schleuniger

bullet

Landler aus Dietmanns (NÖ Waldviertel)

bullet

Lembacher Landler (NÖ Waldviertel)

bullet

Waldviertler Landler (Großschönau)

bullet

Polkapasch (Ausseerland)

A: Steirer Pasch mit drei Sechsterernnach oben

Steyrischer (Gößl, Grundlsee, Bad Aussee, Altaussee) Noten - Griffschrift - Tanzbeschreibung

Quelle: Michael Kühlental, Jahrbuch des Österreichischen Volksliedwerkes, Band 25, Wien 1976

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
Zuahipascher 3     +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +        
1. Sechsterer 3   1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1      
2. Sechsterer 3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3          
3. Sechsterer 3       2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +        

A1: Steirer Pasch mit drei Sechsterern

Ausseer Land

Quelle: Edith Krautgartner; Das Paschen im Salzkammergut. Regional - Individualstil. Dissertation an der Geisteswissenschaftlichen Fakultät der Universität Wien, 1986

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
Zuahipascher 3     +   +   +       +       +   +   +       +       +   +   +       +           +   +        
1. Sechsterer     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1      
2. Sechsterer       +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3          
3. Sechsterer         2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +        

A2: Steirer Pasch mit zwei Sechsterern

Ausseer Land

Quelle: Edith Krautgartner; Das Paschen im Salzkammergut. Regional - Individualstil. Dissertation an der Geisteswissenschaftlichen Fakultät der Universität Wien, 1986

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
Zuahipascher 3     +   +   +       +       +   +   +       +       +   +   +       +           +   +        
1. Sechsterer           +           +           +           +           +           +           +            
2. Sechsterer       +       +   +       +   +       +   +       +   +       +   +       +   +       +        

A3: Steirer Pasch mit zwei Sechsterern

Ausseer Land

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
1. Sechsterer       +       +       +       +       +       +       +       +       +       +       +        
2. Sechsterer           +       +       +       +       +       +       +       +       +       +            

B: Waldhansl, 16 Takte mit drei Sechsterernnach oben

Ausseer Land: Noten - Griffschrift - Tanzbeschreibung

Quelle: Edith Krautgartner; Das Paschen im Salzkammergut. Regional - Individualstil. Dissertation an der Geisteswissenschaftlichen Fakultät der Universität Wien, 1986

Takt-Nummer 15 (Auftakt) 16 (Auftakt) 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt
Vorpascher 3   1       3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3  
Zuahipascher   +               +   +   +   +   +   +   +   +   +       +       +   +   +       +       +   +   +
1. Sechsterer     1           1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +    
2. Sechsterer             3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3  
3. Sechsterer                     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +
Takt-Nummer 8. Takt 9. Takt 10. Takt 11. Takt 12. Takt 13. Takt 14. Takt 15. Takt 16. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
Zuahipascher       +       +   +   +   +   +   +   +   +   +       +       +   +   +   +   +   +   +   +   +        
1. Sechsterer 1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1     +     1      
2. Sechsterer   +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3     +     3          
3. Sechsterer     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +     2     +        

Waldhansl, Takt 16 bis 32, mit Hüah

Takt-Nummer 16 (Übergang) 17. Takt 18. Takt 19. Takt 20. Takt 21. Takt 22. Takt 23. Takt 24. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1           1   2   3   1           1   2   3   1          
Zuahipascher   +   +       +   +   +   +   +   +   +   +   +               +   +   +               +   +   +            
1. Sechsterer 1     +     1     +     1     +     1     +     1           1     +     1           1     +                
2. Sechsterer   +     3     +     3     +     3     +     3                 +     3                 +     3              
3. Sechsterer     2     +     2     +     2     +     2     +                 2     +                 2     +            
Takt-Nummer 25. Takt 26. Takt 27. Takt 28. Takt 29. Takt 30. Takt 31. Takt 32. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1           1   2   3   1   2   3   1   2   3   1          
Zuahipascher   +   +       +   +   +   +   +   +               +   +   +   +   +   +   +   +   +            
1. Sechsterer 1     +     1     +     1     +     1           1     +     1     +     1     +     1          
2. Sechsterer   +     3     +     3     +     3                 +     3     +     3     +     3              
3. Sechsterer     2     +     2     +     2     +                 2     +     2     +     2     +            

B1. Waldhansl, 16 Takte laut Fritz Franknach oben

Ausseer Land: Noten - Griffschrift - Tanzbeschreibung

Takt-Nummer 15 (Auftakt) 16 (Auftakt) 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt
Vorpascher 3   1       3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3  
Zuahipascher                   +   +   +   +   +   +   +   +   +       +       +   +   +       +       +   +   +
Takt-Nummer 8. Takt 9. Takt 10. Takt 11. Takt 12. Takt 13. Takt 14. Takt 15. Takt 16. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1      
Zuahipascher       +       +   +   +   +   +   +   +   +   +       +       +   +   +       +   +       +   +        

Waldhansl, Takt 16 bis 32, mit Hüah

Takt-Nummer 16 (Übergang) 17. Takt 18. Takt 19. Takt 20. Takt 21. Takt 22. Takt 23. Takt 24. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1   2   3   1           1   2   3   1           1   2   3   1          
Zuahipascher       +   +   +   +   +   +   +   +   +   +   +               +   +   +               +   +   +           +
Takt-Nummer 25. Takt 26. Takt 27. Takt 28. Takt 29. Takt 30. Takt 31. Takt 32. Takt
Vorpascher 1   2   3   1   2   3   1   2   3   1           1   2   3   1   2   3   1   2   3   1          
Zuahipascher   +   +   +   +   +   +   +   +   +               +   +   +       +   +       +   +            

C. Landler Pasch mit einem Sechsterer (Achterer)nach oben

Ausseer Land, 8-taktige Version

Quelle: Edith Krautgartner; Das Paschen im Salzkammergut. Regional - Individualstil. Dissertation an der Geisteswissenschaftlichen Fakultät der Universität Wien, 1986

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 4 1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1      
Zuahipascher        +   +   +   +       +       +         +   +       +       +        +   +   +       +       +       +   +   +        
Sechsterer        +       +       +       +        +        +       +       +       +       +       +       +       +       +            

24-taktig auf Hüah, 8 Takte Normal, 8 Takte mit Absetzen, 8 Takte Normal:

Takt-Nummer Auftakt 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4   1   2   3   4  
Zuahipascher        +   +   +   +       +       +         +   +       +       +        +   +   +       +       +       +   +   +    +   +   +   +
Sechsterer        +       +       +       +        +        +       +       +       +       +       +       +       +       +       +       +    
Takt-Nummer 9. Takt 10. Takt 11. Takt 12. Takt 13. Takt 14. Takt 15. Takt 16. Takt
Vorpascher 1   2   3       1   2   3       1   2   3   4   1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3   4   1   2   3   4  
Zuahipascher    +   +               +           +     +   +   +   +           +   +           +   +           +   +   +   +    +   +   +   +
Sechsterer    +               +                +        +       +               +               +               +       +       +       +    

Als Abschluss folgt sofort die oben unter 8-taktig beschriebene Version

D: Ischler Landlernach oben

Ischl, Oberösterreichisches Salzkammergut: Noten - Griffschrift - Tanzbeschreibung

Quelle: Ilka Peter, Tänze aus Österreich, Verlag Ludwig Doblinger, 1946

Aberseer Landler

Zinkenbach am Abersee, salzburger Salzkammergut: Noten - Griffschrift - Tanzbeschreibung

Quelle: Ilka Peter, Salzburger Tänze, Verlag Alfred Winter, 1988

8-taktige Version

Takt-Nummer 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1      
Zuhipascher   +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +     1      
Dritterer     2   3  +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   + 1      
dobeln 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1 + 2 + 3 + 4 + 1      

Dritterer sind nur wenige, das "dobeln" (auf alle Achtel klatschen) macht höchstens einer in einer Gruppe.

16- bzw. 24-taktige Version (durchpaschen) wie die 8-taktige Version, jedoch wird im 8. bzw. 16. Takt im gleichen Rhythmus weitergepascht.

Takt-Nummer 1. Takt 2. Takt 3. Takt 4. Takt 5. Takt 6. Takt 7. Takt 8. Takt
Vorpascher 1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3       1   2   3      
Zuhipascher   +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +       +   +   +    
Dritterer     2   3  +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +     2   3 +   +